Przyimki · Gramatyka niemiecka A2

Spis treści · A2

Miejsce i kierunek: wo? i wohin?

Tworzenie

Dziewięć przyimków, tzw. przyimki dwuprzypadkowe, łączy się z celownikiem, gdy chodzi o miejsce (odpowiedź na pytanie wo?), i z biernikiem, gdy chodzi o kierunek (odpowiedź na pytanie wohin?): in, an, auf, poznane na poziomie A1, oraz vor („przed”), hinter („za”), neben („obok”), über („nad”, „przez”), unter („pod”) i zwischen („między”). In das, an das i auf das skraca się często do ins, ans i aufs; in dem i an dem do im i am.

Rzeczownik	wo? (celownik)	wohin? (biernik)
der Tisch	unter dem Tisch	unter den Tisch
das Sofa	hinter dem Sofa	hinter das Sofa
die Tür	vor der Tür	vor die Tür
die Häuser	zwischen den Häusern	zwischen die Häuser

Położenie i ruch. Trzy pary czasowników odróżniają miejsce, w którym coś się znajduje, od miejsca, w które się to kładzie lub stawia. Stehen, liegen i sitzen („stać”, „leżeć”, „siedzieć”) wyrażają położenie; nie mają dopełnienia i łączą się z celownikiem. Stellen, legen i sich setzen („stawiać”, „kłaść”, „siadać”) wyrażają ruch, czyli umieszczanie kogoś lub czegoś w jakimś miejscu; mają dopełnienie albo zaimek zwrotny i łączą się z biernikiem. Stellen stosuje się do rzeczy stojących pionowo (butelki, szklanki, lampy), legen do rzeczy leżących płasko (klucza, książki, telefonu).

Położenie (wo?, celownik)	Ruch (wohin?, biernik)
Die Flasche steht auf dem Tisch.	Ich stelle die Flasche auf den Tisch.
Das Buch liegt auf dem Bett.	Ich lege das Buch auf das Bett.
Das Kind sitzt auf dem Stuhl.	Das Kind setzt sich auf den Stuhl.

Miejsca wypoczynku. Morze, góry i wieś wyraża się stałymi zwrotami: am Meer i ans Meer; in den Bergen i in die Berge; auf dem Land i aufs Land. Po pytaniu woher? stoi celownik: z miejsca, do którego idzie się z in, wraca się z aus (aus den Bergen, aus dem Kino), a z miejsca, do którego idzie się z an, auf lub zu, z von (vom Meer, vom Land, vom Arzt).

wo?	wohin?	woher?
am Meer	ans Meer	vom Meer
in den Bergen	in die Berge	aus den Bergen
auf dem Land	aufs Land	vom Land

Użycie

To, czy zdanie wyraża miejsce, czy kierunek, wynika zwykle z czasownika. Czasownik ruchu łączy się z celownikiem, gdy ruch odbywa się w obrębie jednego miejsca: Der Hund läuft im Park (biega po parku), ale Der Hund läuft in den Park (wbiega do parku). Über z biernikiem wyraża też ruch w poprzek: über die Straße gehen („przechodzić przez ulicę”).

Das Fahrrad steht hinter dem Haus.Rower stoi za domem.
Stell das Fahrrad bitte hinter das Haus!Postaw, proszę, rower za domem!
Die Zeitung liegt neben dem Bett.Gazeta leży obok łóżka.
Zwischen der Bank und der Post ist ein Café.Między bankiem a pocztą jest kawiarnia.
Meine Großeltern wohnen auf dem Land.Moi dziadkowie mieszkają na wsi.
Am Wochenende fahren wir in die Berge.W weekend jedziemy w góry.

Różnica w porównaniu z polskim

To rozróżnienie jest Polakowi bliskie, bo polszczyzna ma je w tych samych przyimkach: „pod stołem” i „pod stół”, „za domem” i „za dom”, „przed domem” i „przed dom”, „nad morzem” i „nad morze”, „na stole” i „na stół”. Po polsku miejsce wyraża się narzędnikiem lub miejscownikiem, a kierunek biernikiem; po niemiecku miejsce wyraża się celownikiem, a kierunek biernikiem. Trzeba jednak uważać przy czasownikach „położyć” i „postawić”: po polsku mówi się zwykle „połóż książkę na stole”, z miejscownikiem, a po legen i stellen zawsze stoi biernik: Leg das Buch auf den Tisch! Polskie „jest” w znaczeniu położenia rzeczy oddaje się często przez steht lub liegt: „Butelka jest w lodówce” to Die Flasche steht im Kühlschrank. „Na wsi” to auf dem Land, a „w góry” to in die Berge, nie nach.

Częste błędy

~~Die Katze schläft unter das Bett.~~ → Die Katze schläft unter dem Bett.Miejsce wyraża się celownikiem.
~~Ich lege das Handy auf dem Tisch.~~ → Ich lege das Handy auf den Tisch.Legen wyraża ruch, więc stoi biernik, choć po polsku mówi się „połóż na stole”.
~~Ich stelle die Flasche auf dem Tisch.~~ → Ich stelle die Flasche auf den Tisch.Stellen wyraża ruch, więc stoi biernik.
~~Das Handy steht auf dem Tisch.~~ → Das Handy liegt auf dem Tisch.Rzecz płaska liegt.
~~Wir fahren nach die Berge.~~ → Wir fahren in die Berge.Kierunek w góry wyraża się przez in z biernikiem.

→ Zobacz też: Miejsce czy kierunek: in, an, auf (A1)

Przyimki miejsca i czasu łączące się z jednym przypadkiem

Obok przyimków o stałym przypadku poznanych na poziomie A1 (für, mit, zu i innych) kilka kolejnych przyimków miejsca i czasu łączy się zawsze z jednym przypadkiem, niezależnie od czasownika.

Tworzenie

Durch („przez”) i gegen („przeciw”, „o”) łączą się z biernikiem. Gegenüber („naprzeciwko”), an … vorbei („obok”, „koło”, w ruchu), bis zu („aż do”), seit, von … an i zwischen … und w znaczeniu czasowym łączą się z celownikiem. Samo bis („do”, „aż do”) łączy się z biernikiem, a po nim następuje określenie czasu lub miejsca bez rodzajnika: bis morgen, bis Freitag, bis Hamburg.

Użycie

Durch wyraża drogę przez jakieś miejsce: durch den Park. Gegen wyraża przeciwnika albo siłę, na którą się napotyka: gegen seinen Bruder spielen, gegen den Wind fahren. Gegenüber stawia się po zaimku: mir gegenüber; z rzeczownikiem stoi zwykle przed nim, a w mowie słyszy się też gegenüber vom Rathaus. Przy an … vorbei vorbei stawia się na końcu zdania: Wir gehen am Kino vorbei. Bis zu wyraża punkt końcowy drogi: bis zum Park, bis zur Kirche.

Czas. Von … an wyraża początek bez określonego końca, tak jak ab: von Montag an. Zwischen … und wyraża okres między dwoma punktami w czasie: zwischen acht und neun. Zu stosuje się przy okazji lub posiłku: zum Frühstück, zum Geburtstag, a bez rodzajnika zu Weihnachten, zu Ostern. Dzień tygodnia lub pora dnia z -s, pisane małą literą, wyrażają zwyczaj: montags („w poniedziałki”), morgens, abends.

Wir gehen durch den Wald nach Hause.Idziemy do domu przez las.
Die Apotheke ist gegenüber dem Bahnhof.Apteka jest naprzeciwko dworca.
Fahren Sie am Krankenhaus vorbei und dann rechts.Proszę przejechać obok szpitala, a potem skręcić w prawo.
Ich bringe dich bis zur Tür.Odprowadzę cię do drzwi.
Von Montag an arbeite ich zu Hause.Od poniedziałku pracuję w domu.
Samstags gehen wir oft schwimmen.W soboty często chodzimy pływać.

Różnica w porównaniu z polskim

Durch odpowiada polskiemu „przez” i, tak samo, łączy się z biernikiem: „przez park” to durch den Park. Po polskim „naprzeciwko” stoi dopełniacz („naprzeciwko dworca”), a po gegenüber celownik: gegenüber dem Bahnhof. Po polskim „przeciwko” stoi celownik („grać przeciwko bratu”), a po gegen biernik: gegen seinen Bruder. Polskie „obok” ma dwa odpowiedniki: neben dla położenia (neben dem Kino) i an … vorbei dla ruchu (am Kino vorbei). Polskie „w poniedziałki” to jedno słowo, montags, pisane małą literą.

Częste błędy

~~Wir fahren durch dem Dorf.~~ → Wir fahren durch das Dorf.Durch łączy się z biernikiem.
~~Er spielt gegen seinem Bruder.~~ → Er spielt gegen seinen Bruder.Gegen łączy się z biernikiem, choć po polskim „przeciwko” stoi celownik.
~~Wir gehen neben dem Kino.~~ → Wir gehen am Kino vorbei.Ruch obok jakiegoś miejsca wyraża się przez an … vorbei.
~~bis die Brücke~~ → bis zur BrückePrzed rodzajnikiem po bis następuje zu.
~~am Montags~~ → montagsZwyczaj wyraża się przez -s, bez rodzajnika.

→ Zobacz też: Przyimki łączące się z jednym przypadkiem (A1)

Od i od … temu: seit#

Tworzenie

Seit łączy się z celownikiem: seit einer Woche, seit dem Sommer, seit zwei Jahren. Pytanie brzmi Seit wann …?

Użycie

Seit wyraża czas, który zaczął się w przeszłości i jeszcze trwa: albo punkt początkowy („od wtorku”), albo czas trwania („od dwóch lat”). Czasownik stoi w czasie teraźniejszym, bo czynność lub stan nadal trwa.

Meine Mutter arbeitet seit einem Monat im Krankenhaus.Moja mama od miesiąca pracuje w szpitalu.
Seit wann wartest du schon?Od kiedy już czekasz?
Er ist seit Dienstag im Urlaub.Od wtorku jest na urlopie.
Wir kennen uns seit der Schule.Znamy się od czasów szkoły.

Różnica w porównaniu z polskim

Tu polszczyzna pomaga: tak jak po polsku („Uczę się niemieckiego od dwóch lat”), czasownik stoi w czasie teraźniejszym: Ich lerne seit zwei Jahren Deutsch. Polskie „od” ma jednak kilka odpowiedników: seit dla czasu, który trwa, von … an i ab dla początku w przyszłości lub bez związku z teraźniejszością, von dla miejsca. Polskie „temu” to vor z celownikiem, stawiane przed określeniem czasu: „trzy lata temu” to vor drei Jahren. Po polskim „od” stoi dopełniacz, a po seit celownik: seit zwei Jahren.

Częste błędy

~~Ich habe seit zwei Jahren Deutsch gelernt.~~ → Ich lerne seit zwei Jahren Deutsch.Przy seit stan, który trwa, wyraża się czasem teraźniejszym.
~~seit zwei Jahre~~ → seit zwei JahrenSeit łączy się z celownikiem, więc rzeczownik w liczbie mnogiej przyjmuje -n.
~~drei Jahre vor~~ → vor drei JahrenPolskie „temu” to vor, stawiane przed określeniem czasu, z celownikiem.

Podsumowanie

Przypadek	Przyimki	Przykład
celownik (wo?) lub biernik (wohin?)	in, an, auf, vor, hinter, neben, über, unter, zwischen	vor dem Haus, vor das Haus
położenie + celownik	stehen, liegen, sitzen	Das Glas steht auf dem Tisch.
ruch + biernik	stellen, legen, sich setzen	Ich stelle das Glas auf den Tisch.
biernik	durch, gegen; bis + czas	durch die Stadt, bis Freitag
celownik	gegenüber, an … vorbei, bis zu, seit, von … an, zwischen … und	seit einem Jahr, bis zum Park
zwyczaj	dzień + -s	montags, abends

Ćwicz

„Celownik w pełni”, Od i do: seit einer Woche, bis morgen

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.