Czasowniki zwrotne · Gramatyka niemiecka A2

Spis treści · A2

Czasownik zwrotny łączy się z zaimkiem, który odnosi się do podmiotu: Ich freue mich („Cieszę się”). Polskie „się” ma jedną formę dla wszystkich osób, a niemiecki zaimek zwrotny zmienia się z osobą: mich, dich, sich, uns, euch. Wiele czasowników jest zwrotnych w obu językach (sich freuen „cieszyć się”, sich beeilen „spieszyć się”, sich setzen „siadać”), ale nie wszystkie: „uczyć się” to lernen, „śmiać się” to lachen, „bać się” to Angst haben, a „ubierać się” to sich anziehen, z zaimkiem. W słowniku czasownik zwrotny podaje się z sich przed bezokolicznikiem.

Czasowniki zwrotne: mich, dich, sich#

Tworzenie

Zaimek zwrotny stoi w tej samej osobie co podmiot. Przy ich, du, wir i ihr ma formę zaimka osobowego w bierniku: mich, dich, uns, euch. Przy er, sie, es, przy rzeczowniku, przy sie w liczbie mnogiej i przy grzecznościowym Sie brzmi sich i pisze się go małą literą.

Präsens
	sich freuen
ich	freue mich
du	freust dich
er/sie/es	freut sich
wir	freuen uns
ihr	freut euch
sie/Sie	freuen sich

Podmiot	Zaimek	Przykład
ich	mich	ich beeile mich
du	dich	du beeilst dich
er, sie, es	sich	sie beeilt sich
wir	uns	wir beeilen uns
ihr	euch	ihr beeilt euch
sie, Sie	sich	Sie beeilen sich

Czasowniki zwrotne tego poziomu łączą się z zaimkiem w bierniku. Niektórych używa się tylko z zaimkiem (sich beeilen, sich freuen, sich langweilen); inne mogą mieć też zwykłe dopełnienie, a zaimek pokazuje, że czynność dotyczy samego podmiotu: Ich wasche das Auto, ale Ich wasche mich; Ich setze das Kind auf den Stuhl, ale Ich setze mich.

Miejsce zaimka. Zaimek zwrotny stawia się bezpośrednio po czasowniku odmienionym, a gdy podmiot stoi po czasowniku, po zaimku osobowym w funkcji podmiotu: Ich freue mich, Heute freue ich mich, Freust du dich? Z czasownikiem modalnym zaimek stoi tak samo, a bezokolicznik na końcu: Wir müssen uns beeilen. Przy czasowniku rozdzielnie złożonym przedrostek stawia się na końcu: Er zieht sich an. W czasie Perfekt czasowniki zwrotne łączą się z haben; zaimek stoi po czasowniku posiłkowym albo po podmiocie, który po nim następuje, a imiesłów na końcu: Ich habe mich gefreut, Habt ihr euch gelangweilt?

Ich ziehe mich schnell an.Szybko się ubiorę.
Fühlst du dich nicht gut?Źle się czujesz?
Mein Opa setzt sich aufs Sofa.Mój dziadek siada na kanapie.
Ihr müsst euch nicht beeilen.Nie musicie się spieszyć.
Wir haben uns auf der Party sehr amüsiert.Świetnie się bawiliśmy na imprezie.

Różnica w porównaniu z polskim

Polskie „się” ma tę samą formę przy każdej osobie („cieszę się”, „cieszysz się”, „cieszymy się”); niemiecki zaimek zmienia się z osobą: ich freue mich, du freust dich, wir freuen uns. Sich stosuje się tylko w 3. osobie i przy Sie. Nie każde polskie „się” ma odpowiednik: „uczę się” to ich lerne, „śmieję się” to ich lache, „boję się” to ich habe Angst, „zatrzymuje się” (o autobusie) to er hält. Odwrotnie, niektóre czasowniki zwrotne nie mają „się” po polsku: „siadam” to ich setze mich. Zaimek nie wędruje, jak polskie „się”, przed czasownik („Ja się cieszę”): stoi po czasowniku odmienionym.

Częste błędy

~~Ich beeile sich.~~ → Ich beeile mich.Zaimek stoi w osobie podmiotu: po ich brzmi mich.
~~Ich lerne mich Deutsch.~~ → Ich lerne Deutsch.„Uczyć się” to lernen, bez zaimka zwrotnego.
~~Ich lache mich.~~ → Ich lache.„Śmiać się” to lachen, bez zaimka zwrotnego.
~~Er fühlt gut.~~ → Er fühlt sich gut.Sich fühlen łączy się z zaimkiem.
~~Sie zieht an sich.~~ → Sie zieht sich an.Zaimek stoi po czasowniku, a przedrostek na końcu.
~~Wir sind uns getroffen.~~ → Wir haben uns getroffen.Czasowniki zwrotne łączą się z haben.

Wzajemność: uns, euch, sich

Znaczenie wzajemności uns, euch i sich, poznane na poziomie A1, zostaje tu uzupełnione: ponieważ te same zaimki są też zwrotne, zdanie z podmiotem w liczbie mnogiej może mieć oba znaczenia, a gegenseitig wskazuje, o które chodzi.

Użycie

Przy podmiocie w liczbie mnogiej zaimki zwrotne uns, euch i sich znaczą też „siebie nawzajem”: Wir kennen uns („Znamy się”). Aby znaczenie było jasne, po zaimku można dodać gegenseitig, bo Sie waschen sich może też znaczyć „Myją się (każdy siebie)”. Einander ma to samo znaczenie w stylu bardziej oficjalnym.

Wir sehen uns jeden Tag in der Schule.Widzimy się codziennie w szkole.
Kennt ihr euch schon lange?Długo się znacie?
Die Nachbarn mögen sich nicht.Sąsiedzi się nie lubią.
Meine Eltern helfen sich gegenseitig.Moi rodzice pomagają sobie nawzajem.

Różnica w porównaniu z polskim

Polskie „się” i „sobie” („pomagają sobie”) oddaje się jednym zaimkiem, który zmienia się z osobą: wir helfen uns, ihr helft euch, sie helfen sich. Polskiemu „nawzajem” odpowiada gegenseitig.

Częsty błąd

~~Ihr kennt sich.~~ → Ihr kennt euch.Po ihr zaimek brzmi euch.

→ Zobacz też: Wzajemność: uns, euch, sich (A1)

Tryb rozkazujący czasowników zwrotnych

Tworzenie

Tryb rozkazujący czasownika zwrotnego tworzy się tak jak każdy tryb rozkazujący, a zaimek zwrotny stawia się bezpośrednio po czasowniku: dich przy formie dla du, euch przy formie dla ihr i sich po Sie. Przedrostek czasownika rozdzielnie złożonego stawia się na końcu.

Imperativ
	sich setzen	sich anziehen
du	setze dich	ziehe dich an
ihr	setzt euch	zieht euch an
sie/Sie	setzen Sie sich	ziehen Sie sich an

Formy trybu rozkazującego są takie jak na poziomie A1. Forma dla du to temat, czasem z -e (beeil dich lub beeile dich); zmiana e na i lub ie zostaje (gib, nimm, lies), a zmiany a na ä i au na äu nie ma (fahr, lauf). Sein ma formy sei!, seid!, seien Sie!; haben ma hab! (lub habe!), habt!, haben Sie!; werden ma werde!, werdet!, werden Sie!

Imperativ
	haben
du	habe
ihr	habt
sie/Sie	haben Sie

Setz dich doch zu uns!Usiądź z nami!
Kinder, beeilt euch, der Bus kommt!Dzieci, pospieszcie się, autobus jedzie!
Zieh dich warm an!Ubierz się ciepło!
Fühlen Sie sich wie zu Hause!Proszę się czuć jak u siebie!
Hab keine Angst!Nie bój się!
Werde bald gesund!Wracaj szybko do zdrowia!

Różnica w porównaniu z polskim

Polskie „się” w trybie rozkazującym ma jedną formę („usiądź”, „usiądźcie”, „niech pan usiądzie”), a niemiecki zaimek zmienia się z osobą: Setz dich! do jednej osoby, Setzt euch! do kilku, Setzen Sie sich! do osoby, do której zwracamy się grzecznościowo. „Nie bój się!” to Hab keine Angst!: „bać się” to Angst haben, a przeczenie rzeczownika Angst tworzy się przez kein.

Częste błędy

~~Setz sich!~~ → Setz dich!W trybie rozkazującym dla du zaimek brzmi dich.
~~Beeilen euch!~~ → Beeilt euch!Tryb rozkazujący dla ihr to forma ihr czasu teraźniejszego: beeilt.
~~Zieh an dich!~~ → Zieh dich an!Zaimek stoi po czasowniku, a przedrostek na końcu.
~~Hab nicht Angst!~~ → Hab keine Angst!Rzeczownik Angst neguje się przez kein.

→ Zobacz też: Tryb rozkazujący: formy i użycie (A1)

Podsumowanie

Zagadnienie	Forma	Przykład
czas teraźniejszy	czasownik + mich, dich, sich, uns, euch, sich	Ich freue mich.
pytanie, inwersja	czasownik + podmiot + zaimek	Freust du dich?
czasownik modalny	zaimek po czasowniku modalnym; bezokolicznik na końcu	Du musst dich beeilen.
Perfekt	haben + zaimek + imiesłów	Ich habe mich gefreut.
wzajemność	uns, euch, sich (+ gegenseitig)	Wir kennen uns.
tryb rozkazujący	dich, euch, sich po czasowniku	Setz dich! Setzt euch! Setzen Sie sich!
polskie „się” bez odpowiednika	bez zaimka	lernen, lachen, Angst haben

Ćwicz

„Czasowniki zwrotne: sich freuen, sich treffen”, Czasowniki zwrotne: mich, dich, sich „Czasowniki zwrotne: sich freuen, sich treffen”, Liczba mnoga i wzajemność: uns, euch, sich „Czasowniki zwrotne: sich freuen, sich treffen”, Miejsce zaimka: Hast du dich gefreut?

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.