Celownik w pełni · Gramatyka niemiecka A2

Spis treści · A2

Celownik jest przypadkiem osoby, która coś otrzymuje, której się pomaga lub której coś dotyczy, oraz rzeczownika po przyimkach mit, aus, bei, nach, seit, von i zu, a także po przyimkach dwuprzypadkowych, gdy chodzi o miejsce. Jego użycie w dużej mierze odpowiada polskiemu celownikowi („daję mu”, „pomagam jej”). Na poziomie A2 używa się zaimków w celowniku we wszystkich osobach, zaimki dzierżawcze przyjmują końcówki celownika, a z celownikiem łączy się kilka kolejnych czasowników.

Zaimki w celowniku i czasowniki łączące się z celownikiem

Tworzenie

Celownik od er i es brzmi ihm, od sie („ona”) ihr, od wir uns, a od sie („oni”, „one”) ihnen; grzecznościowe Sie ma formę Ihnen, pisaną wielką literą.

Mianownik	ich	du	er	sie	es	wir	ihr	sie	Sie
Biernik	mich	dich	ihn	sie	es	uns	euch	sie	Sie
Celownik	mir	dir	ihm	ihr	ihm	uns	euch	ihnen	Ihnen

Użycie

Obok helfen, gefallen i geben z osobą w celowniku łączy się kilka innych częstych czasowników. Danken („dziękować”) i gratulieren („gratulować”) łączą się z celownikiem, tak jak po polsku. Przy gehören („należeć do”) właściciel stoi w celowniku. Przy fehlen („brakować”) podmiotem jest osoba lub rzecz, której brakuje, a osoba, która odczuwa brak, stoi w celowniku: Meine Freunde fehlen mir („Brakuje mi moich przyjaciół”, „Tęsknię za przyjaciółmi”). Przy wehtun („boleć”), czasowniku rozdzielnie złożonym, podmiotem jest część ciała, a osoba stoi w celowniku: Mir tut der Kopf weh. Także po Wie geht es …? osoba stoi w celowniku.

Dwa dopełnienia. Czasowniki takie jak geben, schenken, zeigen, bringen, leihen i erklären mają dwa dopełnienia: osobę, która coś otrzymuje, w celowniku, i rzecz w bierniku. Kolejność zależy od tego, czy są to rzeczowniki, czy zaimki:

Dopełnienia	Kolejność	Przykład
dwa rzeczowniki	celownik, potem biernik	Ich zeige meinen Eltern die Fotos.
zaimek i rzeczownik	najpierw zaimek	Ich zeige ihnen die Fotos. Ich zeige sie meinen Eltern.
dwa zaimki	biernik, potem celownik	Ich zeige sie ihnen.

Ich rufe meine Oma an und frage, wie es ihr geht.Zadzwonię do babci i zapytam, jak się czuje.
Ich danke Ihnen für die Hilfe.Dziękuję panu za pomoc.
Gehört der Hund euren Nachbarn?Czy ten pies należy do waszych sąsiadów?
Mir tut der Rücken weh.Bolą mnie plecy.
Wir schenken unserem Lehrer ein Buch.Dajemy naszemu nauczycielowi w prezencie książkę.
Der Schlüssel? Ich gebe ihn dir morgen.Klucz? Dam ci go jutro.

Różnica w porównaniu z polskim

Polskie „jemu”, „mu” i „jej” odpowiadają niemieckim ihm i ihr, a „go” i „ją” formom ihn i sie; to rozróżnienie jest Polakowi znane. Trudności leżą gdzie indziej. Gefallen odpowiada polskiemu „podobać się”: podmiotem jest to, co się podoba, a osoba stoi w celowniku, więc czasownik zgadza się z rzeczą: Die Schuhe gefallen mir („Podobają mi się te buty”); zaimka zwrotnego jednak nie ma. Polskie „należeć do kogoś” łączy się z przyimkiem i dopełniaczem, a gehören z samym celownikiem: Das gehört mir („To należy do mnie”). Polskie „boli mnie” stoi w bierniku, a po niemiecku osoba stoi w celowniku: Mir tut der Kopf weh. Przy fehlen czasownik zgadza się z tym, czego brakuje: „brakuje mi przyjaciół” to Meine Freunde fehlen mir, z liczbą mnogą. Polski szyk dopełnień jest swobodny („dam ci go”, „dam go tobie”), a niemiecki jest stały: dwa zaimki w kolejności biernik, celownik.

Częste błędy

~~Ich helfe ihn.~~ → Ich helfe ihm.Helfen łączy się z celownikiem: ihm.
~~Ich gefalle die Schuhe.~~ → Die Schuhe gefallen mir.Podmiotem gefallen jest to, co się podoba; osoba stoi w celowniku, jak w „podobają mi się”.
~~Mich tut der Kopf weh.~~ → Mir tut der Kopf weh.Przy wehtun osoba stoi w celowniku, choć po polsku mówi się „boli mnie”.
~~Das gehört zu mir.~~ → Das gehört mir.Gehören łączy się z celownikiem bez przyimka.
~~Ich gebe dir es.~~ → Ich gebe es dir.Przy dwóch zaimkach najpierw stoi biernik.
~~Ich fehle meine Freunde.~~ → Meine Freunde fehlen mir.Podmiotem fehlen jest to, czego brakuje.

→ Zobacz też: Zaimki osobowe w celowniku (A1)

Zaimki dzierżawcze w celowniku

Tworzenie

W celowniku zaimki dzierżawcze przyjmują końcówki einem i einer: -em przed rzeczownikiem rodzaju męskiego lub nijakiego, -er przed rzeczownikiem rodzaju żeńskiego i -en w liczbie mnogiej, gdzie rzeczownik przyjmuje -n, chyba że kończy się już na -n lub -s. Te same końcówki przyjmują mein, dein, sein, ihr, unser, euer i Ihr.

	Rodzaj męski	Rodzaj żeński	Rodzaj nijaki	Liczba mnoga
mianownik	mein	meine	mein	meine
biernik	meinen	meine	mein	meine
celownik	meinem	meiner	meinem	meinen + -n

Przed końcówką drugie e w euer znika (eurem, eurer); e w unser zwykle zostaje (unserem, unserer).

Am Sonntag essen wir bei meinen Großeltern.W niedzielę jemy obiad u moich dziadków.
Ich fahre mit meinem Bruder nach München.Jadę z bratem do Monachium.
Ich helfe meiner Oma beim Kochen.Pomagam babci w gotowaniu.
Lena spielt mit ihren Freunden im Park.Lena bawi się z przyjaciółmi w parku.

Różnica w porównaniu z polskim

Polskie „swój” nie ma odpowiednika także w celowniku: zaimek wybiera się według właściciela, „Lena bawi się ze swoimi przyjaciółmi” to Lena spielt mit ihren Freunden. Po polskim „z” stoi narzędnik („z moim bratem”), a po mit celownik: mit meinem Bruder. Polskie „u” łączy się z dopełniaczem („u moich dziadków”), a bei z celownikiem: bei meinen Großeltern.

Częste błędy

~~Ich wohne bei meine Eltern.~~ → Ich wohne bei meinen Eltern.Bei łączy się z celownikiem: w liczbie mnogiej meinen.
~~mit unseren Kinder~~ → mit unseren KindernW celowniku liczby mnogiej rzeczownik przyjmuje -n.
~~Lena spielt mit seinen Freunden.~~ → Lena spielt mit ihren Freunden.Właścicielką jest kobieta, więc zaimek brzmi ihr; polskie „swoimi” nie wskazuje formy.

→ Zobacz też: Zaimki dzierżawcze (A1)

Z kim i czyj: mit wem?, die Eltern von Karl#

Tworzenie

Po przyimku zaimek pytający o osobę stoi w przypadku, z którym łączy się przyimek, a przyimek stoi na początku: mit wem?, von wem?, bei wem?, zu wem? z celownikiem; für wen? z biernikiem.

Użycie

W mowie von z celownikiem często zastępuje dopełniacz, aby powiedzieć, do kogo coś należy: die Eltern von Karl, das Auto von meinem Bruder, die Tasche von meiner Tante. Często używa się też imienia z -s: Karls Eltern.

Mit wem hast du gestern telefoniert?Z kim rozmawiałeś wczoraj przez telefon?
Von wem ist der Brief?Od kogo jest ten list?
Für wen ist der Kuchen?Dla kogo jest to ciasto?
Das ist das Fahrrad von meiner Schwester.To jest rower mojej siostry.
Kennst du die Freundin von Paul?Znasz dziewczynę Paula?

Różnica w porównaniu z polskim

Pytanie z przyimkiem ma ten sam szyk co po polsku: „Z kim?”, „Od kogo?”, „Dla kogo?” to Mit wem?, Von wem?, Für wen?. Przypadek jednak nie zawsze się zgadza: po „dla” stoi dopełniacz, a po für biernik; po „z” narzędnik, a po mit celownik. Von z celownikiem stoi po rzeczowniku, tak jak polski dopełniacz („rower mojej siostry”): das Fahrrad von meiner Schwester.

Częsty błąd

~~Mit wer fährst du?~~ → Mit wem fährst du?Po mit zaimek pytający stoi w celowniku: wem.

→ Zobacz też: Zaimki pytające (A1)

Podsumowanie

Zagadnienie	Forma	Przykład
zaimki w celowniku	mir, dir, ihm, ihr, ihm, uns, euch, ihnen, Ihnen	Ich helfe ihr.
czasowniki z celownikiem	helfen, gefallen, geben, danken, gratulieren, gehören, fehlen, wehtun	Das gehört mir.
dwa rzeczowniki	celownik przed biernikiem	Ich gebe dem Kind einen Apfel.
dwa zaimki	biernik przed celownikiem	Ich gebe ihn ihm.
zaimek dzierżawczy w celowniku	-em, -er, -en + -n	mit meinem Bruder, bei meinen Eltern
pytanie z przyimkiem	przyimek + wem, wen	Mit wem? Für wen?
czyje, w mowie	von + celownik	das Auto von meinem Bruder

Ćwicz

„Celownik w pełni”, Z kim i czyj: mit wem?, von wem?

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.