Łączenie zdań · Gramatyka niemiecka A2

Zdania podrzędne: weil, dass, wenn i pytania zależne#

Tworzenie

Zdanie podrzędne zaczyna się od spójnika podrzędnego lub zaimka pytającego, po którym następuje zwykle podmiot, a jego czasownik odmieniony stawia się na końcu. Od zdania głównego oddziela je przecinek. Gdy zdanie ma drugi czasownik, czasownik odmieniony stoi na samym końcu: po bezokoliczniku przy czasowniku modalnym i po imiesłowie w czasie Perfekt. Czasownik rozdzielnie złożony pisze się na końcu łącznie.

Zdanie główne	Zdanie podrzędne
Sie ist krank.	…, weil sie krank ist.
Er kann heute nicht kommen.	…, weil er heute nicht kommen kann.
Die Bank macht um neun auf.	…, dass die Bank um neun aufmacht.
Sie hat lange gearbeitet.	…, weil sie lange gearbeitet hat.

Zdanie podrzędne na początku. Zdanie podrzędne może stać przed zdaniem głównym. Zajmuje wtedy pierwsze miejsce, więc czasownik zdania głównego stoi zaraz po przecinku, a podmiot po nim: Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause.

Miejsce 1	Czasownik	Podmiot	Reszta
Wenn ich Zeit habe,	komme	ich	mit.
Weil der Bus nicht kommt,	nehmen	wir	ein Taxi.

Pytania zależne. Pytanie można umieścić wewnątrz zdania, po Weißt du, …?, Ich weiß nicht, …, Kannst du mir sagen, …? Zaimek pytający rozpoczyna wtedy zdanie podrzędne, a czasownik odmieniony stawia się na końcu: Wo ist die Post? → Weißt du, wo die Post ist? Pytanie rozstrzygające wprowadza się w ten sam sposób słowem ob, odpowiednikiem polskiego „czy”: Kommt er? → Ich weiß nicht, ob er kommt. Na końcu stawia się znak zapytania tylko wtedy, gdy całe zdanie jest pytaniem.

Użycie

Weil („ponieważ”, „bo”) wprowadza przyczynę, a zdanie z weil może stać samodzielnie jako odpowiedź na warum?. Dass („że”) wprowadza to, co ktoś mówi, myśli, wie, ma nadzieję lub uważa, po czasownikach takich jak sagen, glauben, wissen, hoffen i finden oraz po Es ist schön, … czy Es ist schade, …. Wenn wprowadza warunek („jeśli”, „jeżeli”) albo czas, który się powtarza lub dopiero nastąpi („kiedy”, „gdy”, „zawsze gdy”).

Ich bleibe heute zu Hause, weil ich Kopfschmerzen habe.Zostaję dziś w domu, bo boli mnie głowa.
Ich glaube, dass der Supermarkt schon zu ist.Myślę, że supermarket jest już zamknięty.
Wenn du Hunger hast, iss doch einen Apfel.Jeśli jesteś głodny, zjedz jabłko.
Sie sagt, dass sie gestern keine Zeit hatte.Mówi, że wczoraj nie miała czasu.
Weil der Bus nicht gekommen ist, sind wir zu Fuß gegangen.Ponieważ autobus nie przyjechał, poszliśmy pieszo.
Weißt du, wann der Film anfängt?Wiesz, kiedy zaczyna się film?
Kannst du mir sagen, wie spät es ist?Możesz mi powiedzieć, która jest godzina?

Różnica w porównaniu z polskim

Po polskim „bo”, „ponieważ”, „że” i „jeśli” szyk jest swobodny („bo jestem chory”, „bo chory jestem”); po niemieckim weil, dass i wenn czasownik odmieniony stoi zawsze na końcu: weil ich krank bin. Podmiotu nie można pominąć, jak w „bo jestem chory”: weil ich krank bin, nie weil krank bin. Polskiemu „kiedy” odpowiadają trzy słowa: w pytaniu, także zależnym, wann (Weißt du, wann er kommt?); w zdaniu o czynności powtarzającej się lub przyszłej wenn; dla jednorazowego zdarzenia w przeszłości als, które poznaje się na następnym poziomie. Polskie „jeśli”, „jeżeli” to także wenn. Polskie „czy” w pytaniu zależnym to ob, z czasownikiem na końcu: „Nie wiem, czy ona przyjdzie” to Ich weiß nicht, ob sie kommt; wenn jest tu błędem. Przecinek przed „że” i „bo” stawia się po polsku tak samo jak przed dass i weil.

Częste błędy

~~Ich komme nicht, weil ich bin krank.~~ → Ich komme nicht, weil ich krank bin.Po weil czasownik odmieniony stawia się na końcu.
~~…, weil ich muss arbeiten.~~ → …, weil ich arbeiten muss.Czasownik modalny stawia się po bezokoliczniku.
~~Wenn es regnet, ich bleibe zu Hause.~~ → Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause.Po zdaniu podrzędnym na pierwszym miejscu najpierw stoi czasownik.
~~Weißt du, wo ist die Post?~~ → Weißt du, wo die Post ist?W pytaniu zależnym czasownik stawia się na końcu.
~~Ich weiß nicht, wenn er kommt.~~ → Ich weiß nicht, wann er kommt.Pytanie zależne o czas zaczyna się od wann.
~~Ich weiß nicht, wenn sie heute kommt.~~ → Ich weiß nicht, ob sie heute kommt.Polskie „czy” w pytaniu zależnym to ob.

→ Zobacz też: Ramka zdaniowa (A1)

Ćwicz

„Łączenie zdań: weil, dass, wenn”, Ponieważ: weil i czasownik na końcu „Łączenie zdań: weil, dass, wenn”, Że: dass „Łączenie zdań: weil, dass, wenn”, Jeśli i kiedy: wenn

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.

Ponieważ: weil czy denn#

Tworzenie

Denn i weil wprowadzają przyczynę i oba odpowiadają polskiemu „bo”, ale różnią się szykiem. Denn łączy dwa zdania główne: po nim zdanie ma zwykły szyk, z czasownikiem na drugim miejscu. Weil wprowadza zdanie podrzędne, z czasownikiem na końcu. Przed obydwoma stawia się przecinek.

Użycie

Zdanie z denn stoi po zdaniu głównym. Zdanie z weil może też stać na początku albo samodzielnie, jako odpowiedź na warum?: Warum lernst du Deutsch? – Weil meine Frau aus Österreich kommt.

Wir essen heute im Restaurant, denn wir haben nichts im Kühlschrank.Jemy dziś w restauracji, bo nie mamy nic w lodówce.
Wir essen heute im Restaurant, weil wir nichts im Kühlschrank haben.Jemy dziś w restauracji, ponieważ nie mamy nic w lodówce.
Warum lernst du Deutsch? – Weil meine Frau aus Österreich kommt.Dlaczego uczysz się niemieckiego? – Bo moja żona jest z Austrii.

Różnica w porównaniu z polskim

Polskie „bo” odpowiada w środku zdania obu słowom, denn i weil, a polskie „ponieważ” raczej weil. W odpowiedzi na „dlaczego?” Polak mówi „Bo…”, a po niemiecku zdanie zaczyna się wtedy zawsze od weil: Weil ich keine Zeit habe. Denn nie może stać na początku odpowiedzi ani przed zdaniem głównym.

Częste błędy

~~Ich bleibe hier, denn ich müde bin.~~ → Ich bleibe hier, denn ich bin müde.Po denn czasownik stoi na drugim miejscu.
~~Warum kommst du nicht? – Denn ich arbeite.~~ → Warum kommst du nicht? – Weil ich arbeite.Zdanie z denn nie stoi samodzielnie; polskie „Bo…” w odpowiedzi to Weil ….

→ Zobacz też: I, albo, ale, bo: und, oder, aber, denn (A1)

Ćwicz

„Łączenie zdań: denn, deshalb, dann”, denn czy weil „Łączenie zdań: weil, dass, wenn”, Ponieważ: weil i czasownik na końcu

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.

Przysłówki na pierwszym miejscu: deshalb, dann#

Tworzenie

Deshalb („dlatego”) wprowadza skutek. Jest przysłówkiem, a nie spójnikiem: zajmuje pierwsze miejsce w zdaniu, więc od razu po nim stoi czasownik odmieniony, a potem podmiot. Drugi czasownik, imiesłów lub przedrostek rozdzielny stawia się na końcu, jak w każdym zdaniu głównym. Deshalb może też stać po czasowniku, wewnątrz zdania: Ich bleibe deshalb hier.

Kolejność czynności. Zuerst („najpierw”), dann („potem”), danach („następnie”, „potem”), später („później”) i zum Schluss („na koniec”) zajmują pierwsze miejsce w ten sam sposób: Zuerst duscht er, dann frühstückt er. Danach pisze się łącznie; samo nach jest przyimkiem, po którym następuje rzeczownik: nach dem Essen.

Grupa	Wyrazy	Szyk po nich
spójniki współrzędne	und, aber, oder, denn	podmiot, potem czasownik: …, aber die Wohnung ist klein.
przysłówki	deshalb, dann, danach, zuerst, später	czasownik, potem podmiot: …, deshalb bleibe ich.
spójniki podrzędne	weil, dass, wenn	czasownik na końcu: …, wenn du Zeit hast.

Es ist kalt, deshalb nehme ich eine Jacke mit.Jest zimno, dlatego biorę kurtkę.
Der Zug hatte Verspätung, deshalb bin ich zu spät gekommen.Pociąg miał opóźnienie, dlatego się spóźniłem.
Zuerst räumen wir die Küche auf, dann gehen wir spazieren.Najpierw posprzątamy kuchnię, potem pójdziemy na spacer.
Danach sehen wir zusammen fern.Potem razem oglądamy telewizję.
Zum Schluss hat der Lehrer noch eine Frage gestellt.Na koniec nauczyciel zadał jeszcze jedno pytanie.

Różnica w porównaniu z polskim

Po polskim „dlatego” i „potem” podmiot stoi dowolnie albo się go pomija („dlatego zostaję”, „dlatego ja zostaję”); po niemieckim deshalb i dann stoi najpierw czasownik, a potem podmiot, którego nie można pominąć: deshalb bleibe ich. Polskie „więc” między dwoma zdaniami to deshalb lub also, a nie niemieckie so. Polskie „w końcu” w znaczeniu „wreszcie”, po długim oczekiwaniu, to endlich, a ostatni krok w kolejności czynności to zum Schluss.

Częste błędy

~~Ich bin müde, deshalb ich gehe ins Bett.~~ → Ich bin müde, deshalb gehe ich ins Bett.Po deshalb najpierw stoi czasownik, potem podmiot.
~~Es regnet, deshalb bleibe zu Hause.~~ → Es regnet, deshalb bleibe ich zu Hause.Podmiotu nie można pominąć, choć po polsku mówi się „dlatego zostaję”.
~~Zuerst wir duschen, dann wir frühstücken.~~ → Zuerst duschen wir, dann frühstücken wir.Zuerst i dann zajmują pierwsze miejsce.

→ Zobacz też: Czasownik na drugim miejscu (A1)

Ćwicz

„Łączenie zdań: denn, deshalb, dann”, Dlatego: deshalb i czasownik zaraz potem „Łączenie zdań: denn, deshalb, dann”, Kolejność wydarzeń: zuerst, dann, danach, später

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.

Pisownia: das czy dass#

Tworzenie

Das, pisane z jednym s, jest rodzajnikiem rzeczownika rodzaju nijakiego (das Kind) albo zaimkiem znaczącym „to” (Das ist gut); w obu użyciach można je zastąpić przez dieses lub dies. Dass, pisane z ss, jest spójnikiem: wprowadza zdanie podrzędne z czasownikiem na końcu i nie można go zastąpić przez dies. Wszystkie rzeczowniki niemieckie pisze się wielką literą, niezależnie od ich miejsca w zdaniu.

Ich hoffe, dass das Konzert nicht zu lang ist.Mam nadzieję, że koncert nie będzie za długi.
Weißt du, dass das Museum heute zu ist?Wiesz, że muzeum jest dziś zamknięte?
Das stimmt nicht.To nieprawda.

Różnica w porównaniu z polskim

Polskie słowa wskazują tu właściwą pisownię: tam, gdzie po polsku stoi „to”, „ten”, pisze się das; tam, gdzie stoi „że”, pisze się dass. „Myślę, że to dobry pomysł” to Ich denke, dass das eine gute Idee ist: najpierw spójnik dass („że”), potem zaimek das („to”). Polskie „że” nie zmienia szyku, a po dass czasownik stoi na końcu; po zaimku das zdanie ma zwykły szyk: Ich finde, das ist eine gute Idee.

Częste błędy

~~Ich weiß, das er kommt.~~ → Ich weiß, dass er kommt.Spójnik pisze się z ss.
~~Dass ist mein Auto.~~ → Das ist mein Auto.Zaimek pisze się z jednym s.

Podsumowanie

Wyraz	Typ	Szyk	Przykład
und, aber, oder, denn	spójnik współrzędny	podmiot – czasownik	…, denn ich bin müde.
deshalb, dann, danach, zuerst	przysłówek	czasownik – podmiot	…, deshalb gehe ich.
weil, dass, wenn	spójnik podrzędny	czasownik na końcu	…, weil ich müde bin.
wo, wann, wie, warum …, ob	pytanie zależne	czasownik na końcu	Weißt du, warum sie so traurig ist?
zdanie podrzędne na początku	—	czasownik zdania głównego po przecinku	Wenn du willst, komme ich.
das / dass	zaimek lub rodzajnik / spójnik	—	Ich weiß, dass das stimmt.

Ćwicz

„Łączenie zdań: weil, dass, wenn”, das czy dass

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.