Czas przeszły

Czasownik posiłkowy w czasie Perfekt: haben czy sein#

Czasownik rozdzielnie złożony wyrażający ruch łączy się z sein: er ist aufgestanden, sie ist mitgekommen, der Zug ist abgefahren. Gdy fahren ma dopełnienie w bierniku, np. samochód, łączy się z haben: Ich habe das Auto gefahren. W południowych Niemczech, w Austrii i w Szwajcarii także stehen, liegen i sitzen łączą się z sein: ich bin gesessen; na północy mówi się ich habe gesessen.

• Wir haben gestern unsere Großeltern besucht.Wczoraj odwiedziliśmy dziadków.
• Hast du schon bezahlt?Zapłaciłeś już?
• Der Kurs hat im Januar angefangen.Kurs zaczął się w styczniu.
• Ich bin heute sehr früh aufgewacht.Obudziłem się dziś bardzo wcześnie.
• Meine Tochter ist dieses Jahr zehn Zentimeter gewachsen.Moja córka urosła w tym roku dziesięć centymetrów.
• Was ist denn passiert?Co się stało?

→ Zobacz też: Czas przeszły Perfekt: hat gemacht, ist gegangen (A1)

Imiesłów czasu przeszłego#

Czasowniki niemieckie dzieli się na trzy grupy według sposobu tworzenia imiesłowu czasu przeszłego. Czasowniki słabe (regularne) przyjmują ge- i -t; czasowniki mocne przyjmują ge- i -en, często ze zmianą samogłoski; czasowniki mieszane zmieniają samogłoskę jak czasowniki mocne, ale kończą się na -t jak słabe. We wszystkich trzech grupach obecność ge- zależy też od przedrostka czasownika. Imiesłowu czasownika mocnego i mieszanego uczy się razem z czasownikiem.

Czasowniki słabe. Imiesłów tworzy się według wzoru ge- + temat + -t: machen → gemacht, kaufen → gekauft. Gdy temat kończy się na -t lub -d albo na -n lub -m po innej spółgłosce, jak w öffnen, dodaje się -e-: gearbeitet, gebadet, geöffnet; po l lub r się go nie dodaje: gelernt.

Bez ge-. Czasowniki na -ieren przyjmują samo -t: studieren → studiert, reparieren → repariert, telefonieren → telefoniert. Czasowniki z nieakcentowanym przedrostkiem, takim jak be-, ver-, er-, ge-, ent- czy zer-, także nie przyjmują ge-: besuchen → besucht, bezahlen → bezahlt, verkaufen → verkauft, erzählen → erzählt, gehören → gehört. Gdy taki czasownik jest mocny, imiesłów kończy się na -en i bywa identyczny z bezokolicznikiem: bekommen → bekommen, vergessen → vergessen, gefallen → gefallen, ale verstehen → verstanden, verlieren → verloren, beginnen → begonnen, gewinnen → gewonnen.

Czasowniki rozdzielnie złożone. -ge- stawia się między akcentowanym przedrostkiem a imiesłowem czasownika prostego, a całość pisze się łącznie: einkaufen → eingekauft, anrufen → angerufen, einladen → eingeladen, aufstehen → aufgestanden, mitbringen → mitgebracht, anbieten → angeboten.

Czasowniki mocne: samogłoska. Samogłoska imiesłowu zmienia się według kilku wzorów, zebranych w tabeli samogłosek. Zmiana samogłoski z czasu teraźniejszego przy du i er nie przechodzi do imiesłowu: er fährt, er trägt, er hält, ale gefahren, getragen, gehalten.

Zmieniają się też niektóre spółgłoski: h w ziehen przechodzi w g w gezogen; ß w schließen przechodzi w ss po krótkim o w geschlossen; w essen dochodzi g: gegessen.

Czasowniki mieszane. Niewielka grupa częstych czasowników zmienia samogłoskę, a czasem i spółgłoski, ale kończy się na -t: bringen → gebracht, verbringen → verbracht, denken → gedacht, kennen → gekannt, rennen → gerannt, wissen → gewusst.

• Ich habe dir gestern eine Nachricht geschrieben.Wczoraj napisałem do ciebie wiadomość.
• Wo hast du die Jacke gefunden?Gdzie znalazłaś tę kurtkę?
• Unsere Kinder haben im Garten gesessen.Nasze dzieci siedziały w ogrodzie.
• Meine Eltern sind im Mai nach Rom geflogen.Moi rodzice polecieli w maju do Rzymu.
• Paul hat einen Kuchen mitgebracht.Paul przyniósł ciasto.
• Hast du an meinen Geburtstag gedacht?Pamiętałeś o moich urodzinach?

Czas przeszły Präteritum: war, hatte, kam, sagte#

Inne czasowniki. Czasownik słaby tworzy Präteritum od tematu i końcówek -te, -test, -te, -ten, -tet, -ten: sagen → ich sagte, du sagtest, wir sagten. Czasownik mocny ma nowy temat, bez -te, i przyjmuje końcówki war: kommen → ich kam, du kamst, er kam, wir kamen, ihr kamt, sie kamen. Na tym poziomie sagen i kommen są wzorami obu grup; Präteritum pozostałych czasowników trzeba rozpoznawać w opowiadaniach i tekstach pisanych.

• Wo warst du am Wochenende?Gdzie byłeś w weekend?
• Wir waren gestern Abend im Theater.Wczoraj wieczorem byliśmy w teatrze.
• Hattet ihr im Urlaub Glück mit dem Wetter?Mieliście na urlopie szczęście do pogody?
• Die Kinder hatten gestern Kopfschmerzen.Dzieci miały wczoraj ból głowy.
• Am Abend kam ein Mann ins Zimmer und sagte kein Wort.Wieczorem do pokoju wszedł jakiś mężczyzna i nie powiedział ani słowa.
• Ich war müde, deshalb bin ich früh ins Bett gegangen.Byłem zmęczony, dlatego wcześnie poszedłem spać.

→ Zobacz też: Był i miał: war, hatte (A1)

Czasowniki modalne w czasie przeszłym: konnte, musste#

• Gestern konnte ich nicht schlafen.Wczoraj nie mogłem zasnąć.
• Wir mussten eine Stunde auf den Bus warten.Musieliśmy godzinę czekać na autobus.
• Mit zehn Jahren wollte mein Bruder Polizist werden.Kiedy mój brat miał dziesięć lat, chciał zostać policjantem.
• Früher durften wir abends nicht fernsehen.Kiedyś nie wolno nam było wieczorem oglądać telewizji.
• Ich sollte dich gestern anrufen, oder?Miałem wczoraj do ciebie zadzwonić, prawda?
• Meine Großmutter mochte keine Katzen.Moja babcia nie lubiła kotów.

→ Zobacz też: Czasowniki modalne w czasie teraźniejszym (A1)

Wszystkie dotychczasowe formy czasownika#

Pod koniec poziomu A2 czasownika używa się w czasie teraźniejszym, w trybie rozkazującym i w czasie Perfekt; sein, haben i czasowników modalnych także w Präteritum. Czasownika uczy się razem z jego formami podstawowymi: bezokolicznikiem, formą er czasu teraźniejszego, gdy zmienia się w niej samogłoska, oraz formą er czasu Perfekt, która pokazuje czasownik posiłkowy i imiesłów: fahren – er fährt – er ist gefahren; geben – er gibt – er hat gegeben; trinken – er hat getrunken.

Formy w nawiasach rozpoznaje się raczej w tekstach pisanych, niż używa w mowie. Czasu teraźniejszego używa się dla tego, co jest prawdą teraz, dla zwyczaju lub planu z określeniem czasu; trybu rozkazującego dla polecenia lub prośby; czasu Perfekt dla tego, co się wydarzyło, w rozmowie; Präteritum dla sein, haben i czasowników modalnych w przeszłości. Niemiecki nie ma osobnej formy dla aspektu: polskie pary „robić – zrobić”, „pisać – napisać” mają po niemiecku jeden czasownik i jedne formy.

→ Zobacz też: Czasownik posiłkowy w czasie Perfekt: haben czy sein (A2)

Podsumowanie