Czas teraźniejszy

Odmiana czasownika w czasie teraźniejszym#

Podmiot. Przy każdym czasowniku odmienionym, poza trybem rozkazującym, wyraża się podmiot: zaimek albo rzeczownik. Po polsku osobę wskazuje końcówka czasownika i zaimek zwykle się pomija („pracujemy w Krakowie”); po niemiecku zaimek jest obowiązkowy: Wir arbeiten in Krakau. Du stosuje się wobec jednej osoby, z którą jest się na „ty” (przyjaciela, dziecka, krewnego), ihr wobec kilku takich osób, a Sie, pisane wielką literą, wobec jednej lub kilku osób, do których zwracamy się grzecznościowo. Polskie „pan” i „pani” łączą się z 3. osobą liczby pojedynczej („pani mieszka”), a Sie zawsze z formą liczby mnogiej, także wobec jednej osoby: Frau Klein, wohnen Sie hier? Zaimek man i zaimek pytający wer łączą się z formą er.

Tematy na -t i -d. Gdy temat kończy się na -t lub -d, przed końcówkami -st i -t dodaje się -e-, aby końcówkę było słychać: du arbeitest, er wartet, ihr findet, sie antwortet. To samo -e- dodaje się, gdy temat kończy się na -m lub -n po innej spółgłosce, jak w öffnen: er öffnet; po l, r lub h się go nie dodaje: du lernst, er wohnt.

Tematy na -s, -ß i -z. Gdy temat kończy się na -s, -ß lub -z, forma du ma tylko końcówkę -t: du heißt, du tanzt, du reist. Formy du i er są wtedy takie same: du heißt, er heißt.

Mögen i wissen. Mögen („lubić”) i wissen („wiedzieć”) zmieniają samogłoskę w liczbie pojedynczej i nie mają końcówki przy ich i er / sie / es: ich mag, du magst, er mag, ale wir mögen; ich weiß, du weißt, sie weiß, ale wir wissen. Wissen stosuje się do faktów i informacji, także tam, gdzie po polsku mówi się „znać” („znam adres”); osobę, miejsce lub rzecz, które się zna, określa się regularnym czasownikiem kennen: Ich kenne die Stadt, Weißt du die Adresse?

→ Zobacz też: Czasowniki ze zmianą samogłoski (A1)

• Wir wohnen in einem Dorf.Mieszkamy na wsi.
• Spielst du heute Abend Gitarre?Grasz dziś wieczorem na gitarze?
• Mein Bruder arbeitet im Krankenhaus.Mój brat pracuje w szpitalu.
• Wie heißt dein Hund?Jak się wabi twój pies?
• Ihr kocht sehr gut.Bardzo dobrze gotujecie.
• Lena mag Katzen.Lena lubi koty.

Być, mieć, stawać się: sein, haben, werden#

Sein („być”) należy do najczęstszych czasowników niemieckich. Używa się go, by powiedzieć, kim ktoś jest, skąd pochodzi, jaki ma zawód i jak się czuje.

Grzecznościowe Sie i sie w liczbie mnogiej („oni”, „one”) łączą się z formą sind, a ihr z formą seid: Sie sind müde, ihr seid hier. Sie w liczbie pojedynczej („ona”) łączy się z formą ist. Dwa imiona połączone przez und łączą się z liczbą mnogą: Max und Paul sind Brüder.

Po sein rzeczownik stoi w mianowniku. Po polsku po „być” stoi narzędnik („Moja matka jest nauczycielką”), a narzędnika w niemieckim nie ma: Meine Mutter ist Lehrerin, Das ist mein Bruder. Wiek również podaje się z sein: „mam dwadzieścia lat” to ich bin zwanzig albo ich bin zwanzig Jahre alt.

• Ich bin jetzt zu Hause.Jestem teraz w domu.
• Sind Sie Frau Weber?Czy pani jest panią Weber?
• Paul und ich sind im Garten.Paul i ja jesteśmy w ogrodzie.
• Kinder, seid ihr fertig?Dzieci, jesteście gotowe?

Haben („mieć”) ma nieregularne formy przy du i er / sie / es: znika w nich b tematu. Wyraża posiadanie, a występuje też w zwrotach, w których po polsku stoi „być” z przymiotnikiem: Hunger haben („być głodnym”), Durst haben („chcieć pić”).

• Meine Schwester hat ein Pferd.Moja siostra ma konia.
• Hast du eine Brille?Nosisz okulary?
• Wir haben Hunger.Jesteśmy głodni.

Werden znaczy „stawać się”, „zostawać (kimś)”, a przy wieku odpowiada polskiemu „kończyć … lat”. Przy du i er / sie / es samogłoska e tematu zmienia się w i; w du wirst znika d tematu, a er wird nie ma końcówki -t.

• Am Abend wird es kalt.Wieczorem robi się zimno.
• Meine Tochter wird morgen sechs.Moja córka kończy jutro sześć lat.

Podmiot es jest konieczny także tam, gdzie po polsku podmiotu nie ma: „robi się zimno” to es wird kalt, „pada” to es regnet.

Czasowniki ze zmianą samogłoski#

W nehmen zmieniają się też spółgłoski: du nimmst, er nimmt. W du isst i du liest s tematu i końcówka -st łączą się w jedno. Es gibt („jest”, „są” w znaczeniu „istnieje”) to 3. osoba liczby pojedynczej od geben.

Czasownik rozdzielnie złożony odmienia się tak jak czasownik prosty, który w nim występuje, dlatego zmianę samogłoski widać też w anfangen (er fängt an), abfahren (der Zug fährt ab), einladen (sie lädt ein), ansehen (du siehst an) i mitnehmen (er nimmt mit).

• Sprichst du Italienisch?Mówisz po włosku?
• Mein Vater liest die Zeitung.Mój tata czyta gazetę.
• Der Bus fährt um acht Uhr.Autobus odjeżdża o ósmej.
• Das Kind schläft im Auto.Dziecko śpi w samochodzie.
• Nimmst du einen Tee?Napijesz się herbaty?

Podsumowanie