Tryb rozkazujący · Gramatyka niemiecka A1

Spis treści · A1

Trybu rozkazującego używa się do wydawania poleceń i instrukcji oraz do wyrażania próśb i rad. Ma on trzy formy, po jednej dla każdego sposobu zwracania się do kogoś: du, ihr i Sie. Polskim formom na „ty” i na „wy” odpowiadają formy du i ihr, a polskiej prośbie grzecznościowej („proszę poczekać”, „niech pan poczeka”) forma z Sie.

Tryb rozkazujący: formy i użycie#

Tworzenie

Forma dla du to temat czasownika, bez zaimka: komm!, mach!, trink!. W staranniejszym stylu można dodać -e (komme!, mache!); tematy na -t lub -d oraz tematy takie jak öffn- zwykle je przyjmują: warte!, antworte!, öffne!. Forma dla ihr to forma ihr czasu teraźniejszego bez zaimka: kommt!, wartet!. Formę dla Sie tworzy się z bezokolicznika, po którym stawia się Sie: kommen Sie!.

Imperativ
	kommen
du	komme
ihr	kommt
sie/Sie	kommen Sie

Zmiana samogłoski. Czasowniki, które w czasie teraźniejszym zmieniają e na i lub ie, zachowują tę zmianę w formie dla du i nie przyjmują -e: gib!, nimm!, lies!, sprich!, iss!, hilf!. Przegłosu a → ä w trybie rozkazującym nie ma: fahr! (lub fahre!), schlaf!, lauf!. Formy dla ihr i Sie mają samogłoskę bezokolicznika: nehmt!, nehmen Sie!.

Imperativ
	nehmen
du	nimm
ihr	nehmt
sie/Sie	nehmen Sie

Sein ma własny tryb rozkazujący: sei!, seid!, seien Sie!.

Imperativ
	sein
du	sei
ihr	seid
sie/Sie	seien Sie

Czasowniki rozdzielnie złożone. Przedrostek stawia się na końcu, tak jak w czasie teraźniejszym: ruf an!, steh auf!, kommen Sie mit!. Dopełnienie lub inne słowo stoi między czasownikiem a przedrostkiem: Ruf mich morgen an!

Użycie

Czasownik w trybie rozkazującym stoi na początku zdania. Słowo bitte („proszę”) czyni polecenie uprzejmym; stawia się je po czasowniku, po Sie albo przed czasownikiem: Warte bitte!, Kommen Sie bitte!, Bitte warten Sie hier! Polecenie przeczące tworzy się z nicht, które stawia się tak jak w zdaniu oznajmującym: na końcu, przed przedrostkiem rozdzielnym albo przed słowem, którego dotyczy przeczenie.

Komm bitte schnell!Chodź szybko, proszę!
Gib mir den Schlüssel!Daj mi klucz!
Kinder, kommt bitte in die Küche!Dzieci, chodźcie, proszę, do kuchni!
Schließen Sie bitte die Tür!Proszę zamknąć drzwi!
Sei nicht traurig!Nie smuć się!
Steht bitte früh auf!Wstańcie, proszę, wcześnie!

Różnica w porównaniu z polskim

Polska prośba grzecznościowa ma postać „proszę” z bezokolicznikiem („proszę zamknąć drzwi”) albo „niech pan / pani” z 3. osobą liczby pojedynczej. Po niemiecku w obu przypadkach używa się bezokolicznika z Sie: „Niech pan poczeka!” to Warten Sie bitte!; samo Warten bitte! nie jest uprzejmą prośbą. Polskie „nie” stoi przed czasownikiem („nie dzwoń”), a niemieckie nicht po nim: Ruf mich nicht an! Polskie czasowniki z „się” często nie mają po niemiecku zaimka zwrotnego: „ucz się!” to lern!, „obudź się!” to wach auf!.

Częste błędy

~~Nehm das Brot!~~ → Nimm das Brot!W nehmen w trybie rozkazującym dla du e zmienia się w i.
~~Fähr langsam!~~ → Fahr langsam!Przegłosu z du fährst w trybie rozkazującym się nie używa.
~~Sind Sie bitte leise!~~ → Seien Sie bitte leise!Tryb rozkazujący sein dla Sie brzmi seien Sie.
~~Nicht ruf mich an!~~ → Ruf mich nicht an!Czasownik stoi na początku, a nicht stawia się przed przedrostkiem.

Podsumowanie

Osoba	Tworzenie	kommen	nehmen	fahren	sein
du	temat (+ -e); zmiana e → i, ie zostaje	komm!	nimm!	fahr!	sei!
ihr	forma czasu teraźniejszego bez zaimka	kommt!	nehmt!	fahrt!	seid!
Sie	bezokolicznik + Sie	kommen Sie!	nehmen Sie!	fahren Sie!	seien Sie!

Ćwicz

„Tryb rozkazujący”, Tryb rozkazujący z Sie: Kommen Sie! „Tryb rozkazujący”, Tryb rozkazujący z du: Komm! Warte! „Tryb rozkazujący”, du ze zmianą samogłoski: Gib! ale Fahr!

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.