Szyk wyrazów · Gramatyka niemiecka A1

Spis treści · A1

Miejsce czasownika w zdaniu niemieckim jest stałe. W zdaniu oznajmującym czasownik odmieniony jest drugim członem zdania; drugi czasownik, bezokolicznik lub imiesłów, oraz przedrostek rozdzielny stawia się na końcu. Obie części obejmują resztę zdania jak ramka. Polski szyk jest swobodny i pozwala postawić czasownik prawie wszędzie, dlatego na te dwie reguły trzeba szczególnie uważać.

Czasownik na drugim miejscu#

Tworzenie

W zdaniu głównym czasownik odmieniony jest drugim członem zdania. Na pierwszym miejscu stoi jeden człon, często podmiot, ale może to być też określenie czasu, określenie miejsca lub dopełnienie. Gdy na początku stoi inny człon, podmiot stawia się bezpośrednio po czasowniku.

Miejsce 1	Czasownik	Podmiot	Reszta
Ich	spiele	—	heute Fußball.
Heute	spiele	ich	Fußball.
Fußball	spiele	ich	heute.
Am Abend	spielt	Anna	Gitarre.

Użycie

Określenie czasu lub miejsca często stawia się na początku, aby nawiązać do tego, co już powiedziano, albo aby wprowadzić sytuację. Słowa takie jak dann, zuerst, später, heute i morgen same zajmują pierwsze miejsce.

Morgen fahre ich nach Wien.Jutro jadę do Wiednia.
Im Sommer schwimmen wir oft im Meer.Latem często pływamy w morzu.
Zuerst frühstücken wir, dann gehen wir in die Stadt.Najpierw jemy śniadanie, potem idziemy do miasta.
Später ruft Lena ihre Mutter an.Później Lena dzwoni do mamy.
In Berlin wohnen wir seit einem Jahr.Mieszkamy w Berlinie od roku.

Różnica w porównaniu z polskim

Po polsku można powiedzieć „Jutro jadę”, „Jutro ja jadę” albo „Ja jutro jadę”. Po niemiecku, gdy określenie czasu stoi na początku, czasownik stoi zaraz po nim, a podmiot po czasowniku: Morgen fahre ich. Szyk Morgen ich fahre jest błędny. Podmiotu nie można też pominąć, jak w polskim „jadę”: Morgen fahre ich, nie Morgen fahre.

Częste błędy

~~Am Montag ich gehe zur Schule.~~ → Am Montag gehe ich zur Schule.Po określeniu czasu czasownik stoi na drugim miejscu, a podmiot po nim.
~~Dann wir essen.~~ → Dann essen wir.Dann samo zajmuje pierwsze miejsce.

Ćwicz

„Szyk wyrazów: czasownik na drugim miejscu, pytania, und i denn”, Czasownik na drugim miejscu „Szyk wyrazów: czasownik na drugim miejscu, pytania, und i denn”, Na początku coś innego: Heute komme ich

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.

Ramka zdaniowa#

Tworzenie

Gdy orzeczenie składa się z dwóch części, część odmienioną stawia się na drugim miejscu, a drugą część na końcu zdania. Wszystko inne, dopełnienie, określenie czasu, określenie miejsca, nicht, stoi między nimi. Tę konstrukcję nazywa się ramką zdaniową (Satzklammer). Na poziomie A1 tworzy się ją z czasownika modalnego i bezokolicznika, z czasownika rozdzielnie złożonego i jego przedrostka oraz w czasie Perfekt.

Miejsce 1	Część odmieniona	Środek	Koniec
Ich	kann	heute nicht	kommen.
Wir	rufen	den Arzt	an.
Paul	hat	gestern Deutsch	gelernt.
Am Sonntag	sind	wir nach Hamburg	gefahren.

Ich muss heute Abend die Küche putzen.Dziś wieczorem muszę posprzątać kuchnię.
Wir rufen heute Abend unsere Eltern an.Dziś wieczorem dzwonimy do rodziców.
Lukas hat am Abend ein Buch gelesen.Wieczorem Lukas czytał książkę.

Różnica w porównaniu z polskim

Po polsku oba czasowniki stoją zwykle obok siebie („muszę posprzątać kuchnię”, „mogę jutro przyjść”); po niemiecku druga część stoi na końcu, choćby dzieliło ją od pierwszej wiele słów: Wir können morgen leider nicht kommen. Polski czas przeszły jest jednym słowem („czytałem”), a niemiecki Perfekt ma dwie części, które obejmują resztę zdania: Ich habe das Buch gelesen.

Częste błędy

~~Ich habe gelesen das Buch.~~ → Ich habe das Buch gelesen.Imiesłów stawia się na końcu zdania.
~~Er will gehen nach Hause.~~ → Er will nach Hause gehen.Bezokolicznik stawia się na końcu zdania.

Ćwicz

„Czasowniki modalne: uprzejme życzenia”, Móc, umieć: können i bezokolicznik na końcu „Czasowniki rozdzielnie złożone”, Przedrostek na końcu: ich stehe auf „Czas przeszły”, Z czasownikiem haben: hat gemacht

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.

I, albo, ale, bo: und, oder, aber, denn#

Tworzenie

Und („i”, „a”), oder („albo”, „czy”), aber („ale”) i denn („bo”) łączą dwa zdania główne. Stoją poza zdaniem i nie zajmują w nim żadnego miejsca: po nich zdanie ma zwykły szyk, często najpierw podmiot, potem czasownik. Przed aber i denn stawia się przecinek; przed und i oder łączącymi dwa zdania główne przecinek nie jest obowiązkowy.

Użycie

Denn podaje przyczynę, jak polskie „bo”. Dann („potem”) wygląda podobnie, ale jest przysłówkiem: sam zajmuje pierwsze miejsce, więc od razu po nim stawia się czasownik.

Ich trinke Tee und mein Mann trinkt Kaffee.Ja piję herbatę, a mój mąż kawę.
Kommst du mit oder bleibst du zu Hause?Idziesz z nami czy zostajesz w domu?
Das Hotel ist klein, aber es ist sehr schön.Hotel jest mały, ale bardzo ładny.
Ich gehe ins Bett, denn ich bin müde.Idę spać, bo jestem zmęczony.
Ich koche, dann essen wir.Ugotuję, a potem zjemy.

Różnica w porównaniu z polskim

Polskie „a”, które zestawia dwa zdania („Ja piję herbatę, a mąż kawę”), oddaje się zwykle przez und, a przy wyraźnym przeciwieństwie przez aber. Po polskim „potem” podmiot stawia się dowolnie albo się go pomija („potem zjemy”), a po niemieckim dann stoi najpierw czasownik, potem podmiot: dann essen wir.

Częste błędy

~~Ich bleibe hier, denn bin ich müde.~~ → Ich bleibe hier, denn ich bin müde.Po denn podmiot stoi przed czasownikiem.
~~Wir essen, dann wir gehen.~~ → Wir essen, dann gehen wir.Po dann najpierw stoi czasownik, potem podmiot.

Podsumowanie

Zdanie	Szyk	Przykład
oznajmujące	człon 1 – czasownik – …	Heute komme ich.
ramka zdaniowa	czasownik – … – bezokolicznik, przedrostek, imiesłów	Ich kann nicht kommen.
po und, oder, aber, denn	podmiot – czasownik	…, aber ich komme.
po dann	dann – czasownik – podmiot	Dann komme ich.

Ćwicz

„Szyk wyrazów: czasownik na drugim miejscu, pytania, und i denn”, I, albo, ale: und, oder, aber „Szyk wyrazów: czasownik na drugim miejscu, pytania, und i denn”, Bo i potem: denn, dann

Załóż konto, a od razu trafisz do tych ćwiczeń.